Aftrede is ’n Lewensreis

Riaan Botha • May 2, 2025

Afgetredenes se behoeftes verskil na aanleiding van hul ouderdom. Die behoeftes van ‘n 66-jarige verskil met dié van ‘n 86-jarige. Dr Elisabeth Kübler-Ross, ’n Amerikaans-Switserse sielkundige het die vyf fases van die lewensreis van aftrede so opgesom:


  • Die fase van verbeelding. Hierdie periode dek 15 jaar of meer voor aftrede waartydens mense begin verbeel of visualiseer hoe hul aftrede eendag gaan lyk en hoe hulle dit gaan geniet. Dit is wanneer daar aktief beplan word oor watter finansies nodig gaan wees om hul beplande aftrede te kan geniet.


  • Die fase van afwagting. Hierdie periode begin ongeveer vyf jaar voor aftrede. Opgewondenheid neem toe met die naderende datum van aftrede en meer spesifieke planne word beraam oor hoe om dit te geniet. Reise word geïdentifiseer en ’n moontlike aftree-adres word bespreek. Afsprake word gemaak met ’n finansiële adviseur om te bepaal of daar genoegsame aftree-geld beskikbaar gaan wees vir die beplande aftrede.


  • Bevryding. Die beplande dag van aftrede het aangebreek en daar bestaan gemengde gevoelens oor die vryheid van aftrede, die verlies aan sekuriteit van ’n vaste werk met ’n inkomste en jou afhanklikheid van jou aftree-inkomste. Daar word gereken dat die opgewondenheid van die nuwe vryheid wat met aftrede gepaard gaan so ongeveer twee jaar duur.


  • Die fase van reoriëntasie. Gedurende hierdie periode word die nuwe lewensomstandighede en nuwe geleenthede tydens aftede geniet. Hierdie nuwe uitdagings bring nuwe geluk. Alhoewel gesondheids- en finansiële kwessies opduik, geniet die meeste afgetredenes hierdie periode, wat ongeveer 15 jaar duur.



  • Die fase van aanpassing: Gedurende die daaropvolgende aantal jare word daar aangepas en aanvaar dat die toename in siektes en die beperking van beweging deel is van die ouderdomsbeperkings. Die afsterwe van geliefdes neem toe en die gevolglike hartseer en verlange word deel van jou bestaan. Die nalatenskap van mense se welvaart geniet meer aandag.

 

Aftrede is nie ’n solo-reis sonder die familie nie

 

Die ouer-wordende afgetredenes veroorsaak dat selfs vier geslagte families met ouers, kinders, kleinkinders en agter-kleinkinders meer algemeen voorkom. Multi-geslag-families in dieselfde stad of dorp of selfs huishouding verseker dat ouer-wordende gesinslede nie geïsoleer word of vereensaam nie. Dit verhoed dat aftrede ’n solo-reis sonder sosiale ondersteuning is.

 

Die realiteit dat groot getalle jongmense Suid Afrika verlaat om in ’n gevestigde ekonomie internasionaal te werk, het tot gevolg dat talle plaaslike afgetrede ouers se kinders in ander lande woon. Die gevorderde digitale era waarin ons leef, maak dit gelukkig maklik om kontak te hou met oorsese familie, maar dit vervang nie persoonlike familie-sorg nie.

 

 

By Dr. Riaan Botha June 2, 2026
Die uitdrukking “Twee koppe is beter as een” is welbekend en dui daarop dat samewerking voordelig is. Is daar voordele vir lede van ’n familie wanneer hulle gesamentlik familie-finansiële beplanning doen, asook inkomstevoorsiening deur middel van familiebesighede? Familiebesighede in Suid-Afrika, waar gesamentlike finansiële beplanning plaasvind, is ’n belangrike deel van die ekonomie. Talle Afrikaanssprekendes is afkomstig van die platteland waar hulle in ’n familiebesigheidsomgewing op plase grootgeword het. Weens ’n verskeidenheid van redes verander die landbou-familiebesigheidsomgewing, en sommige van hierdie families verskuif hul familiesakebelange met groot sukses na ander sektore van die ekonomie. Entrepreneursvaardighede word egter benodig om vir jouself ’n inkomste te skep. Bovest is behulpsaam om die nodige entrepreneurskundigheid deur middel van die TV-program “Welvaartskeppers” aan die kykerspubliek bekend te stel. Bykomend hiertoe word finansiële advies aan families gegee om sodoende maksimum finansiële voordeel te verkry. Indien die voordele van familie-finansiële beplanning met dié van persoonlike finansiële beplanning vergelyk word, bestaan die volgende voordele: Laer gesamentlike fooie vir familielede kan beding word; Meer effektiewe belastingskale kan benut word deur beleggingskapitaal tussen gades te verdeel; Die oordrag van welvaart na die volgende geslag kan vergemaklik word deur familietrusts te gebruik; Gedeelde verantwoordelikheid bevorder dissipline om by langtermyn-kapitaalbouplanne te hou; Verskillende lewensiklusse en risiko-aptyte help om die familie se beleggingsportefeulje te balanseer; Die verskille in ouderdom en lewensfases ondersteun die uiteenlopende eiendomsbehoeftes van familielede. Aangesien die finansiële beplanning van families meer kompleks is, benodig dit samewerking tussen die verskillende geslagte om behoeftes en verwagtinge te verwesenlik. Die rol van die Bovest-adviseur in hierdie proses kan nie onderskat word nie.
By Godfried Kotzé June 2, 2026
This past weekend, Bovest Wealth Management had the privilege of being part of something truly special: a race, a journey, and a family of runners who took part in the MUT - the Mountain Ultra-Trail - in the breathtaking beauty of George. Together with my close friend Scotty, I ran the marathon. But as is so often the case with endurance events, I walked away with far more than tired legs and a medal. I walked away with lessons. Lessons about faith, finances, discipline, consistency, community, fellowship, and perspective. Ultra trail running has a unique way of stripping life back to the essentials. Out there on the mountain, there are no shortcuts. You cannot fake preparation. You cannot outsource endurance. You cannot buy resilience at the final aid station. You have to show up, step by step, climb by climb, kilometre by kilometre. In many ways, our financial lives are no different. Discipline: The Foundation of the Journey No marathon is completed by accident. It requires discipline long before race day. Early mornings, training runs, strength work, nutrition, rest, and preparation all form part of the unseen investment. Financial success works the same way. Building wealth is rarely about one dramatic decision. It is about the daily discipline of living within your means, saving consistently, avoiding unnecessary debt, planning for tax, protecting your family, and making wise investment choices over time. Proverbs 21:5 reminds us: "The plans of the diligent lead surely to abundance, but everyone who is hasty comes only to poverty." Discipline is not always exciting, but it is deeply powerful. It is the quiet commitment to the right things, even when nobody is watching. On the mountain, discipline gets you to the next checkpoint. In your finances, discipline carries you toward long-term freedom. Community: We Were Not Created to Run Alone One of the most beautiful parts of the MUT weekend was the sense of community. Runners encouraged each other. Families supported from the sidelines. Friends waited, cheered, prayed, laughed, and pushed one another forward. With Scotty alongside me, the journey became lighter. The difficult moments became bearable. The experience became richer. The same is true in our financial lives. We need people around us who encourage wisdom, accountability, and growth. A good financial adviser, tax specialist, fiduciary expert, family member, spouse, mentor, or trusted friend can help us make better decisions and remain focused on the bigger picture. Ecclesiastes 4:9-10 says: "Two are better than one; because they have a good return for their labour. For if they fall, the one will lift up his fellow;..." No one builds a meaningful legacy alone. Wealth is not only about numbers on a statement. It is about people, purpose, stewardship, and responsibility. Perspective: Seeing the Creator Through His Creation Perhaps the greatest takeaway from the weekend was perspective. Running through the beautiful mountains of George, surrounded by the majesty of creation, one cannot help but become aware of the greatness of God. The fresh air, the views, the silence, the strength to continue, and the people alongside us all point to something far bigger than ourselves. There were moments on the route where the mighty Name of the Lord could change the entire atmosphere. A prayer, a word of gratitude, a moment of worship, or simply lifting one's eyes to the mountains reminded me that we are not alone. This perspective is essential in life and in finance. Money is important, but it is not ultimate. Planning is important, but God remains our provider. Wealth can create comfort, but only Christ gives true peace. A well-structured estate can leave an inheritance, but a life of faith leaves a legacy. When we see our finances through the lens of faith, everything changes. We become less anxious, more generous, more intentional, and more aware of the responsibility we carry. The Finish Line Matter Every race has a finish line. So does every financial journey. The question is not whether we will reach a finish line, but whether we are preparing wisely for it. Are we disciplined? Are we consistent? Are we surrounded by the right people? Are we walking in fellowship? Do we have the right perspective? Ultra trail running teaches us that endurance matters. Preparation matters. Community matters. Faith matters. The same is true when building, protecting, and transferring wealth. By Godfried Kotze BCom Accounting, MCom Taxation (UP), SAIPA, FISA Member