Die informele sektor se bydrae tot die Suid-Afrikaanse ekonomie
In die strate van ons stede en dorpe, by taxi-staanplekke, in woonbuurtes, en deesdae selfs langs hoofpaaie sit hulle – dit is die wêreld van straatverkopers, ook genoem smouse en “masmous”, soos hulle in Sepedi bekend staan. Op owerheidsvlak staan hulle as die informele sektor bekend.
Baie van ons loop maar net verby sonder om werklik van hulle notisie te neem. Voor 1994 was hulle verbied in die sentrale sake sektor van stede en dorpe. Hulle handelsware kom grootliks uit die landbou en baie van dié produkte is op dieselfde dag op plase ge-oes – dit, in teenstelling met groente en vrugte wat vir dae afwagtend deel vorm van die voorsieningsketting van winkels.
Na 30 jaar op ‘n vrugteplaas het ek ‘n begrip vir die smousgemeenskap ontwikkel. Dit is voldag en laataand mense wat ‘n kritiese aanvullende rol in ons breër ekonomie speel. Ek het baie respek oor jare vir hulle ontwikkel. Hulle kyk nie in die oë van die staat nie. Vervoer is een van hulle kernuitdagings en meeste maak staat op die taxi-bedryf in dié opsig en soms moet hulle ver ry om produkte te bekom – als teen ‘n koste.
Oor die jare het ek hulle op hulle name leer ken. As die vrugte seisoen begin het hulle telkens teruggekom. Somtyds was daar iemand wat ontbreek het - by navraag is die persoon dan oorlede of het sy gesondheidsprobleme ontwikkel. Vrouens vorm ‘n oorheersende komponent van die smousgemeenskap – baie van hulle enkelouers wat alleen gesinne finansieël aan die gang hou.
Nou onlangs was daar ‘n interessante dispuut onder ekonome oor die bepaling van die werkloosheidskoers. Sentraal tot die diskoers was die verrekening van die informele sektor. Die omvang van hierdie sektor is belangrik in enige berekening, want dit skep werk. Volgens berekeninge is daar rofweg 3 tot 5 miljoen Suid-Afrikaners in die informele sektor werksaam.en verteenwoordig tot 25% van ons werksmag. Skattings dui ook daarop dat die informele ekonomie ongeveer 6 % van die Suid-Afrikaanse BBP bydra.
Die informele sektor is nie ‘n marginale verskynsel van die Suid-Afrikaanse ekonomie nie, maar ‘n sentrale pilaar wat werk verskaf aan miljoene mense wat andersins uitgeskakel van die formele sektor sou wees. Of die informele sektor genoeg rugsteun van die staat
af kry is ‘n ope vraag. Die potensiaal vir ‘n groter bydra tot die ekonomie is daar, maar dit moet nie in rigiede formele strukture ingedwing word nie.
Kom ons kyk met ander oë na hierdie sektor en as ons volgende keer weer verby straatsmouse loop – kyk na die gehalte van hulle produkte - jy sal dalk verbaas wees. Dit is ‘n merietevolle gemeenskap wat ondersteuning nodig het.
Geskryf deur Koos van die Waterberge
vir Bovest




